De VD5 blijft in Volendam

De Volendammer kwak VD5 blijft behouden voor Volendam. De Stichting Zuyderzee Cultuur Volendam heeft het monumentale schip overgenomen, van de ondergang gered en behoed voor een vertrek uit Volendam. Momenteel verkeert het schip in een slechte conditie waardoor er niet mee kan worden gezeild. Komend voorjaar brengt de stichting het schip voor een eerste opknapbeurt naar de botterwerf in Spakenburg. Daarna kan er weer mee worden gezeild en wordt het vissersschip verder gerestaureerd op de onlangs opgerichte houtscheepswerf ‘De Krommer’ in Volendam. Over enkele jaren ligt er naast de andere kwakken VD172 en VD84 weer een prachtige VD5 in de haven.

Lang leek het erop dat het schip zou vertrekken uit Volendam of - nog erger - definitief verloren zou gaan. De laatste eigenaar, Thom van der Woude, heeft het monumentale schip acht jaar onder zijn hoede gehad en zag er geen heil meer in. Ondanks verschillende oproepen van burgemeester Bulte meldde zich geen serieuze koper die het schip in Volendam wilde houden. Gezien de nogal troosteloze conditie van het schip is dit geen wonder: elke scheepskenner weet dat houten botters veel onderhoud vergt en blijft vergen. En op dijk in Volendam kan de oudere generatie nog haarfijn vertellen dat het feitelijk geen doen is om een oude kwak in de vaart houden. Toch zou het jammer zijn als dit schip uit het havenbeeld zou verdwijnen. Samen met de andere kwakken vormt het één van de weinige echt historische waarden in Volendam.

Scheepswerf in aanbouw
De Stichting Zuyderzee Cultuur Volendam bestaat nu twee maanden en wil de Zuiderzee cultuur in Volendam verder ondersteunen en ontwikkelen. Zij is ontstaan uit stichting d’Garnkwak en stichting Pieter Bell, die de kwakken VD172 en VD84 onder hun hoede hebben. Het eerste initiatief van de gezamenlijke stichtingen is houtscheepswerf ‘De Krommer’, gelegen aan het IJsselmeer op ‘Het Slobbeland’. Het terrein hiervoor is

beschikbaar gesteld door de gemeente Edam-Volendam. Momenteel bestaat de werf nog uit tijdelijke bouwloodsen, maar er wordt gewerkt aan een echte scheepswerf . Voor het onderhoud en behoud van de Volendammer kwakken en de andere historische schepen in de omgeving is dit een noodzaak. Daarnaast zal de werf een centrale functie gaan vervullen bij de instandhouding van de Zuiderzeecultuur in Volendam.

Dat de stichting nu opeens eigenaar is van de VD5 lag niet geheel in de planning. Piet Stuijt, secretaris van de nieuwe stichting, hierover: “Nu hebben we al onze handen vol aan het onderhoud van de VD84, de VD172 en de opzet van de houtscheepswerf. Nu komt de VD5 er nog eens bij, dus dat wordt wel erg druk. We gaan dan ook veel uitbesteden. Zo gaat de VD5 binnenkort naar Spakenburg voor de eerste restauratie.” Toch is men ook blij met de nieuwe aanwinst. Jan Morren, de man achter de VD84: “De VD5 is een prachtig schip met een rijke historie. Het schip is er nu beroerd aan toe, maar over een paar jaar hebben we er een mooie kwak bij.”

De financiering van alle plannen van de nieuwe stichting is nog niet rond. Jan Morren: “Voor de VD5 hebben we sponsors gevonden. Dat is goed geregeld. Voor de werf zijn we nog op zoek naar geldgevers. Dat zal niet eenvoudig zijn, maar ik heb er alle vertrouwen in dat het lukt.” Piet Stuijt vult aan: “In 1994 begonnen we met de restauratie van de VD172, die toen feitelijk op de slopershamer wachtte. Vrijwel niemand geloofde erin dat het zou lukken. Het plan voor de historische scheepswerf is ambitieus, maar we zijn in gesprek met een aantal partijen en iedereen is enthousiast en ziet er het belang van in.” In ieder geval is de nieuwe stichting voortvarend van start gegaan, want in de eerste paar maanden heeft men al een degelijke werkplek neergezet.

Roemrucht verleden
De VD5 kwam in 1994 terug in de Volendammer haven, na een afwezigheid van ruim dertig jaar. Hiermee vormde de VD5 van Thom van der Woude feitelijk het begin van de hernieuwde interesse voor de typisch Volendammer schepen. Voor Thom van der Woude betekent het enerzijds een opluchting dat het schip is verkocht, anderzijds was het toch lange tijd een deel van zijn leven. Thom van der Woude: “Als privé persoon kan je eigenlijk geen kwak in de vaart te houden. In het begin was er nog perspectief, maar de omstandigheden veranderden dusdanig dat het bedrijfsmatig niet meer haalbaar was. Daardoor ging het schip achteruit. Omdat de schoorsteen toch moet roken, heb ik de bakens verzet en heb werk gevonden aan de wal. Tegelijkertijd zocht ik naar een een oplossing waarmee het schip toch op Volendam kon blijven.”

De VD5 is een Volendammer kwak of een ‘grote botter’, zoals men in Volendam zegt. Met een lengte van zestien meter is de Volendammer kwak het grootste vissersschip van de Zuiderzee. De VD5 is gebouwd in 1911, toen er 240 botters en kwakken in de Volendammer haven lagen. De VD5 was nummer 241 en kreeg dus visserijnummer VD241. In de visserijperiode was de VD241 achtereenvolgens eigenaar van Jan Schilder (van Dries) en Klaas Kwakman (Bol). Pas eind jaren vijftig werd het schip omgenummerd naar VD5 door de nieuwe eigenaar Jan Veerman (Knep). Na de visserijperiode kwam het schip in particuliere handen. Het langst (1977-1992) is het in handen geweest van Robert Vos, die de kwak ook grotendeels gerestaureerd heeft en er fanatiek mee zeilde en vele prijzen won. Momenteel zeilt Robert Vos als kapitein op de driemastbark Europa in de Zuidelijke IJszee. In 1994 bracht Thom van der Woude het schip als eerste kwak weer terug in de Volendammer haven. Nu is de VD5 één van de vier resterende kwakken, waarvan er drie in thuishaven Volendam liggen.

Liefhebbers gezocht
Er gebeurt van alles op het gebied van botters in Volendam. In 1999 kwam de VD172 in de vaart, vorig jaar april volgde de VD84. Nu, nog geen negen maanden later, is er een werf en een derde kwak in handen van de stichting. Carlo de Boer, bestuurslid en schipper van de VD172:”Er is veel te doen. We bouwen een werf, onderhouden de schepen en organiseren van alles. Vrijwilligers kunnen veel verschillende dingen doen, zoals timmerwerk, schilderwerk, smeedwerk, visserijtechnieken en zeilmaken. En in april begint het vaarseizoen weer, dan kunnen we weer zeilen. Mensen die dit ook willen meemaken als vrijwilliger van de club zijn van harte welkom.” Geïnteresseerden kunnen bellen (06-22695733) of e-mailen (info@garnkwak.nl).

Het zorgenkindje in de Volendammer haven heeft dus weer onderdak gevonden. Dit tot geruststelling van Burgemeester en Wethouders van Edam-Volendam. Met het behoud van de VD5 is inmiddels een begin gemaakt. Het interieur is uit het vooronder gehaald en veilig opgeslagen. Voor zover mogelijk zijn de lekkages afgedicht, maar toch moet er regelmatig worden gepompt om het drijvende te houden. De komende jaren zal het steeds een stukje beter gaan met de VD5, totdat het weer een prachtige kwak is.

Stichting Zuyderzee Cultuur Volendam
Contactpersoon: Carlo de Boer, carlo@garnkwak.nl tel: 06-22695733