Kuilstrijd 2006

Historische visserij herleeft in ‘Kuilstrijd’

Botterschouwspel op Markermeer

Op 25, 26 en 27 augustus is Volendam weer de uitvalsbasis voor een kleine vloot authentieke, zeilende vissersschepen die op het Markermeer verschillende oude vangsttechnieken zullen beoefenen. 

Deze ontmoeting wordt jaarlijks georganiseerd door Vereniging De Zeilvisserij, die op deze wijze wil voorkomen dat eeuwenoude vismethodes voorgoed in de vergetelheid raken. De deelnemende schepen, merendeels botters en Volendammer kwakken (een groot model botter), zijn allemaal ingeschreven bij de Vereniging Botterbehoud. Ze zijn gerestaureerd in de staat waarin ze vroeger aan de beroepsvisserij op Zuiderzee en IJsselmeer deelnamen en voeren de status van ‘varend monument’. Naast het instandhouden van deze historische schepen wordt ook aan het levend houden van de in vroeger tijden beoefende vistechnieken groot belang gehecht.  Die twee elementen zijn immers niet los van elkaar te zien omdat de schepen aan de visserij hun vorm en functie ontlenen.

Dwarskuilen

Het in goede staat brengen en houden van een oud houten schip vergt naast een zee van tijd een forse investering. Met de aanschaf of het maken van netten en visserijtoebehoren is het niet anders gesteld. Om maar niet te spreken van de vaardigheid die nodig is voor het vissen op de zeilen, zoals dat vroeger gebeurde. De enige manier om dat te leren is je oor te luisteren te leggen bij mensen met ervaring, het vervolgens zelf proberen en door schade en schande wijzer worden. Het zijn dan ook pure fanatiekelingen die straks de botters en kwakken bemannen. Vooral degenen die – net als vroeger – de hele nacht door zullen vissen.

Een belangrijke vismethode op de Zuiderzee en na 1932 op het IJsselmeer was eeuwenlang het vissen met een kuilnet. In het zoute water werd hiermee spiering, garnaal, haring, ansjovis en paling gevangen. Na de Afsluiting werd de kuil het belangrijkste vistuig voor de palingvangst. Met het verdwijnen van de laatste ‘broodvissers onder zeil’, begin jaren ’60 van de vorige eeuw, kwam ook een eind aan het zogenaamde ‘dwarskuilen’. Omdat onder de vissersbevolking al heel lang onenigheid bestond over het gebruik van kuilnetten, ontstond ooit de term ‘kuilstrijd’. Dit is ook de naam geworden van het huidige treffen, omdat de schippers hun uiterste best zullen doen om na afloop de beste ‘besomming’ te maken.

Sleepnetten

Bovendien is er dit jaar voor het eerst ontheffing verleend om één dag met zogenaamde ‘sleepnetten’ te vissen. Hierbij liggen twee botters op tegengestelde koers, terwijl zij tussen zich in een reeks van rechthoekige netten gespannen houden.

Dit geheel verplaatst zich langzaam naar lij, dat wil zeggen in de richting waar de wind naartoe waait. Voor het in zee brengen en het weer binnenhalen van de sleepnetten is een aantal moeilijke manoeuvres nodig die van de bemanningen veel behendigheid vereisen. Met sleepnetten werd van oudsher bot, haring, ansjovis en spiering gevangen. Een aantal jaren na de Afsluiting was er voldoende snoekbaars in het IJsselmeer om daarop te vissen. Vrijdag in de loop van de morgen verzamelt een deel van de schepen zich in de Volendammer haven. Vroeg in de middag varen ze uit voor een eerste ‘trek’ om met daglicht alle handelingen nog eens door te nemen ter voorbereiding op het nachtelijk avontuur.

Aan het eind van de middag meren de botters nog weer korte tijd af en omstreeks 20.00 uur zeilen ze opnieuw uit. Net als vroeger vissen ze dan de hele nacht door, omdat de nacht de beste tijd is om paling te vangen.

Rondvaart voor belangstellenden

Als de weersomstandigheden gunstig zijn en er wat te vangen valt, dan wordt de gezamenlijke vangst op zaterdagmorgen om 10.30 uur geveild. Dit gebeurt in de oude Volendammer visafslag. Voor opvarenden en publiek is het afmijnen door de veilingmeester die de klok bedient altijd een spannend moment.

Het in- en uitvaren van de schepen biedt ook voor het publiek op de kade een levendig schouwspel. Op zaterdagmiddag (vanaf circa 11.30 uur) is er voor belangstellenden bovendien gelegenheid om een rondvaart te maken naar de vissende vloot. Zo kan iedereen genieten van de onder vol tuig zeilende botters, bezig met het kuilen en het binnenhalen of juist weer uitvieren van de netten. Rond een uur of zes meren alle schepen weer af in de haven. De netten worden hoog in de mast gehesen om te drogen, waarna de meeste vissers, moe maar hopelijk voldaan, al vroeg hun kooi zullen opzoeken.

Het geschetste programma is wind- en weerafhankelijk. Voor actuele informatie en aanmelding voor de rondvaart: www.platbodemzeilen.com